Diyetisyen Nurettin Şahinli

PCOS’ta tıbbi beslenme tedavisi nasıl olmalı?

Ülkemizde sayısı oldukça artan bu endokrin hastalığının artık her 4 kadından 1 inde rastlanır hale gelmesi, beslenme kalitesinin ve düzeninin yetersiz olması ile doğrudan orantılıdır.

Polikistik over tedavisinde başarıya ulaşmak için kesinlikle beslenme tedavisi planlanmalı ve bir uzman tarafından kesinlikle kontrol altında tutulmalıdır.

Bulgular

PCOS’lu kadınların  ortalama %50 si kesinlikle yüksek kilolar nedeni ile karın ve çevresinde yağlanma ile uğraşmaktadır. Adet düzensizlikleri, adet görememek ve uzun aralıklar ile kesikli adet görmek de en sık rastlanan bulgular arasındadır.  Yanı sıra büyük ve yaşam kalitesini düşüren bir diğer bulgu ise kıllanma (hirşutizim) da artma olmaktadır. Ense yanaklar boyun altında kıllanmalar artmaktadır. Hastaların genellikle bu söylediğim bulguların, artık onların rahatsızlık seviyesini arttırmaya başladığında doktor a başvurduğunu söyleyebilirim. Büyük ve üzücü bir tabloda bu endokrin hastalık nedeni ile kadınların gebeliklerinde düşük ,gebelik şekeri (gestasyonel diyabet) ve gebelik zehirlenmeleri (preeklamsi) görülmesidir.

Menstrüasyon (âdet) düzensizliği

Üreme çağındaki kadınların son zamanlarda yaşadığı kronik seyirli bir bozukluktur. Birçok hastalığın habercisi ve aynı zamanda anne adaylarının en büyük sorunlarından birisidir. Ülkemizde insidansı %60 oranında artmış durumdadır. Adet düzensizliğinin 2 nedeni bilinmektedir.

Fonksiyonel kanamalar (uterus kanamaları)

Genellikle hormon bozukluğu nedeni ile, beyinde bulunan hipofiz bezi ya da yumurtalıklardan kaynaklanan bozulmuş uterus kanamalarıdır. Sadece iki nedenli yaklaşmak doğru değildir. Sorunların ana kaynaklarına inildiğinde troid bezi ve böbrek üstü bezinden salgılanan hormon bozukluğu da kanama nedenleri arasına alınmıştır.

Organik anormallikler

Standart vajina kanamalarında organ bozuklukları kist , myomlar , rahim boynu veya iç zarı kalınlaşması, iltihap, polip, kanser  gibi nedenler ile yaşanan düzensizlikler organik anormallikler arasında yer almaktadır.

Hirşutizm (kıllanma)

Her kadında normal denilebilecek ölçütler dışında,  adet düzensizliği ve  pcos nedeni ile kuyruk sokumu, meme başı, göbek altı gibi bölgelerde kısa siyah erkek tipi kıllanmada artış görülmesi durumudur. Yağlanmada artış ve akne ile beraber seyirli olabilmektedir.

Polikistik over sendromu’nda beslenme açısından temel noktalar

Polikistik over sendromunda (pcos) , beslenme ilkelerine dikkat etmek ve kesinlikle bir uzmandan destek almak en temel şartlar arasında bulunmaktadır. Diyet ve egzersiz planlarının yanı sıra pcos lu kadınların çoğunda insülin hormonu yüksektir ve bu nedenle kilo kontrolünü başarıyla sürdüremezler.

Ne zaman ve ne sıklıkla doğru besinleri tüketmek, ideal kiloya ulaşmak ya da ideal kiloyu korumak pcos sürecini daha sağlıklı geçirmeye neden olur. Eğer bu düzen sağlanmaz veya bozulur ise bulgular kısmında saydığım tüm olumsuz durumlarda artış gözlenmektedir. Özellikle karın bölgesinde aşırı yağlanma (hiperlipidemi), kan yağlarında artış, kolesterol de artmaya neden olduğu gibi  ciltte gözle görülür yağ nedenli aknelere de fırsat verecektir. Aynı durum devam ederse yüksek yağ artışı ve vücut kitle indeksinde artış insülin hormon yüksekliği, bozulmuş glikoz toleransına da  (şeker hastalığı diyabet ) neden olur.

PCOS’lu kadınların bilmesi gerekenler

Vücuda ilk besin verildikten sonra verilen besinin glisemik indeksi (kan şekeri yükseltme hızı) ne göre insülin hormonu artışı da aynı hızla yükselmektedir. Bu durumun ortadan kaldırılması için tüketilen karbonhidratlara dikkat edilmesi gerekmektedir. Vücutta en fazla insülin yükselten karbonhidratlar;

  • Beyaz ekmek
  • Pirinç pilavı
  • Mısır
  • Bezelye
  • Beyaz un ile hazırlanmış pastane ürünleri
  • Makarna
  • Erişte
  • Patates
  • Hazır market ürünleri (cips, kurabiye, çikolata, meyve suyu, gazlı içecekler, …)
  • Üzüm , şeftali, kuru kayısı … gibi besinlerdir.

Bu besinlerin tüketimine sınırlandırma getirilmeli ve kontrollü tüketim yapılmalıdır. Eğer tüketimi devam ederse kısa süreli tokluk durumu yaşayıp daha sonrasında açlık krizleri yaşanabilir. Bunun nedeni ise bir anda yükselen insülin kan şekerinizi düşürmesi sonucunda ilk yemek yemeden önceki açlığınızdan daha fazla açlık duygusunu getirecektir.  PCOS ta birinci beslenme ilkesi kesinlikle karbonhidrat tüketimidir. Eğer insülin seviyenizi normal değerler arasında görmek istiyorsanız kesinlikle glisemik indeksi düşük karbonhidratları seçmeniz gerekmektedir. Vücutta insülin hormonunu yavaş yükselten karbonhidratlar;

  •  Tam buğday unu – tam tahıl
  • Kuru baklagiller
  • Lif (posa) içeriği yüksek sebze ve meyveler gibi besinlerdir.

Bu besinleri gönül rahatlığı ile tüketebiliriz. Bu sayede PCOS semptomlarını en aza indirgemiş olursunuz.

Polikistik over sendromu yaşıyorum kendime özel besin almam gerekir mi?

Kesinlikle hiçbir hastalık tıbbı beslenme tedavisinde çok radikal durumlar saptanmıyorsa gıda takviyesi veya takviye edici herhangi ürün ya da özel besin alma gibi bir durum söz konusu değildir. Yalnızca özel besin değil özel bir diyet programına ihtiyacınız var demektir. PCOS tanısı konulduktan sonra kişi bir diyetisyene başvurmalı ve yemek yeme durumunu ortalama 3 günlük besin tüketim kaydı ile saptamalı, kişiye özel hazırlanmış bir diyet listesi ile kontrollü şekilde yaşamına devam etmesi yeterlidir. Hem pcos bulgularının artmasını önlemiş hem de bu sayede yan hastalıkları önlemiş olursunuz. Özellikle bu süreçte market ürünleri satın alırken kesinlikle içerdiği karbonhidrat miktarına dikkat etmek gerekir. İşlenmiş ürünlerden uzak durmalıyız. Hayvansal yağlar yerine bitkisel yağları daha çok tercih etmeliyiz. Bu sayede hem kan şekerini kontrol altına alır aynı zaman da artan yağ ağırlığı nedeni ile kolesterol artışına da dur demiş olursunuz.

Birde dikkat edilmesi gereken diğer bir konu piyasada “diet – şekersiz- rafine şeker içermez” gibi ibarelere pek itibar verilmemesi gerekir. Şekersiz yazan bir üründe beyaz un içeriği nedeniyle kan şekerinizde yükselme görülebilir. Aynı zaman da meyve şekeri içeriği yüksek olabilir meyve şekeri de kan şekerinizi hızla yükseltmenize neden olacaktır. Ya da light olarak ticari amaçlı piyasada olan herhangi bir süt içerisinde yağ azaltılmış, lakin karbonhidrat içeriği arttırılmıştır.

Beslenmenizde bu besinlere kesinlikle yer açın

  • Mevsimine göre taze meyveler,
  • Nişastadan uzak brokoli ,ıspanak, prasa gibi sebzeler,
  • Tam buğday unu, tam tahıllar, tam buğday makarna, bulgur, yulaf,
  • Diyetisyeninizin önerdiği miktarda su
  • Taze sıkılmış meyve suları,
  • Tam buğday unu ile hazırlanmış şekersiz pastane ürünleri,

Dyt. Nurettin Şahinli

info@dytnurettinsahinli.com

pcos, polikistik over sendromu, pkos

Polikistik over sendromunda tedavi ve hekim değerlendirmesi nasıl olur?

  • Yumurtalıkların (over) 1’er cm’den küçük 25-40 adet kist ile kaplandığı,
  • Adet düzensizliği (geç adet görme, adet görememe, arada fazla kanama) ve
  • Erkeklik hormonunun fazla olması (tüylenme artışı ya da kanda gösterilen bulgular)İle kendini gösteren klinik durumdur.

PCOS ülkemiz kadınlarında % 6-10 sıklığında görülmektedir. Tanı koymak için adolesan dönemin sonları beklenir ve olgu 18 yaşına geldiğinde yeniden değerlendirilir. PCOS bir hastalık değil, hormonal değişikliklerin yol açtığı bir bulgular bütünüdür. Bazı olgularda genetik eğilim tanımlansa da çoğu vaka rastlantısaldır (sporadik).

PCOS’un önemi adet düzensizliği ve tüylenmenin yol açtığı konfor kaybından öte yol açtığı metabolik durumun uzun dönem hastalıklara neden olmasından ileri gelmektedir. PCOS’un uzun dönem komplikasyonları arasında;

  • Hipertansiyon,
  • Obezite,
  • Pıhtılaşma bozuklukları,
  • Aterosklerotik kalp hastalığı ve
  • Endometriyum kanseri bulunmaktadır.
  • PCOS ayrıca çocuk sahibi olmayı zorlaştırarak infertilite sorununa da yol açmaktadır.

PCOS tedavisi kadının hayat dönemine göre değişiklik gösterir. Çocuk sahibi olma arzusunda olmayan ve hatta henüz evlenmemiş olan genç kızlarda adet düzensizliği ve tüylenmeye yönelik tedaviler ön plandayken, çocuk sahibi olmak isteyen kadınlara bunun için tedavi uygulanır. Sanılanın aksine PCOS’u olan kadınlar çocuk sahibi olabilir. Çocuk arzusu olmayan yaşamının ileri evresindeki hanımlara ise yine bulguları düzenlemeye yönelik tedavi seçenekleri sunulur. PCOS; kadınlarda

  • endokrinoloji,
  • dermatoloji,
  • psikiyatri,
  • kadın doğum
  • beslenme ve diyet bölümlerinin birlikte çalışmasını gerektiren çoklu sorunlara yol açar.

Sağlık Bakanlığı ZTBKHDH
https://zekaitahir.saglik.gov.tr/TR,51013/polikistik-over.html

pcos, polikistik over sendromu, pkos

Polikistik over sendromu

Polikistik over sendromu üreme çağındaki kadınlarda görülen,kelime anlamından da anlaşıldığı üzere yumurtalıklarda fazla kist olmasıyla oluşan ve hormon bozukluğundan kaynaklı yaygın bir hastalıktır.

Nedeni tam olarak bilinememekle beraber  genetik faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir. PCOS olan bireylerde kadınsal hormonlar normalden azdır ve bunun beraberinde vücudun çeşitli yerlerinde tüylenme görülür.Ayrıca kadınların neredeyse yarıdan  fazlası (%40-60), olması gereken kilodan fazladır.Bunun en önemli sebeplerinden biri de insülin direncine sahip olmalarıdır. Diğer belirtilere de değinecek olursam, saç dökülmesi,hızlı kilo alma,sürekli yorgun ve halsiz hissetmek, menstrual döngünün düzensizliği ve yine vücudun bazı yerlerinde fazla sivilce oluşumu.

Peki hastalığın beslenme tedavisi var mı?

Birçok hastalığın sebebi kilo ile alakalıdır. Kilo verme ile birçok hastalığın önüne geçebiliyoruz ve elbette polikistik over sendromu da bu hastalıklardan biri.Hastalık tedavi edilmediği durumda tip 2 diyabet, tiroid bozuklukları, kötü kolesterolde yükselme ve iyi kolesterolde azalma  meydana gelebileceği gibi kişinin sosyal hayatı da olumsuz etkilenecektir.

En önemli kısıma gelecek olursak, beslenme tedavisi nasıl olmalıdır?

PCOS beslenme tedavisinde altın kural düzenli beslenmedir.Ana ve ara öğünler mutlaka yapılmalı ve atlanmamalı,uzun süre aç kalınmamalıdır. Sık sık, az az beslenme olmalıdır. Birçok insan zayıflamak için,katkı maddesiyle dolu,paketlenmiş, diyet ürün diye adlandırılan hazır gıdalardan yararlanır. Bunlardan ve rafine gıdalardan mutlaka uzak durulmalı ve doğal yani sağlıklı gıdaları içeren bir beslenme düzeni oluşturulmalıdır. Doymuş yağ içeren hayvansal gıdalar ,doymamış yağ içeren bitkisel gıdalara göre daha az tüketilmelidir.Bu kolesterol seviyesini düzeltecek ve yine kilo almanın önüne geçecektir.

Glisemik indeksi düşük yani kan şekerini yavaş yavaş yükselten besinler tercih edilmelidir. Bu besinler genelde lif oranı yüksek besinlerdir.Yani lifli besinler tercih edilmeli.Basit şeker içeren karbonhidratlar yerine kompleks karbonhidratlar tüketilmelidir.

Çaya atılan şeker gibi basit şekerler kan şekerini hızlı yükseltir yani glisemik indeksi yüksektir.Tam buğday içeren gıdaları da kompleks karbonhidrat grubuna örnek verebiliriz.Bunlar kan şekerinde daha yavaş yükselme sağlar ve insülinin ani iniş çıkışlarını da engeller.

Süt, et ve türevleri gibi protein grubundan ise az yağlı olanlar tüketilmeli. Omega3, zeytinyağı, avokado, kuruyemişler, yağlı tohumlar gibi sağlıklı yağ grubu tüketilmeli.Vücut için gerekli elzem yağ asitleri ,hormonların işleyişini de  düzene sokar. Tedaviye olumlu yanıt verir.

Bireylerde adet öncesi ödem şikayeti varsa ,maydanoz,ananas,salatalık ve yeşil çay gibi ödem atan besinler tüketilebilir veya kısa süreli olmak kaydıyla detoks suları hazırlanabilir.

En önemli öğün kahvaltıdır. Doyurucu ve sağlıklı bir kahvaltı yapılmalı ve bu öğün atlanılmamalıdır. Güne tok tutan bir kahvaltı ile başlamak bütün gün daha  dinç kalmayı sağlar.

Gün içinde tüketilen kahve, meyve suyu, çay gibi içecekler suyun yerini tutmaz.Su tüketimine dikkat edilmeli ve günde mutlaka 10-12 bardak su içilmelidir. Gerekli durumlarda vitamin ve mineral gibi besin takviyeleri de yapılabilir. Çünkü bazı vitamin ve mineraller besinlerle veya güneşten yeterli olarak karşılanamaz.

PCOS görülen bireylerde tatlı krizlerine de rastlanmaktadır.En masum tatlılar süt içeren tatlılardır. Ölçülü olarak ve sık sık olmamak kaydıyla tüketilebilir. Fiziksel aktivite unutulmamalı. Her gün düzenli egzersiz yapan bireylerde tedavi iyiye gider ve bunun yanında diğer hastalıkların oluşma riski de azalır. Aktivite ile yakılan kaloriler kilo vermeyi de kolaylaştıracaktır. Fakat bu hastalarda egzersiz ve diyet tedavisinden olumlu sonuç alınamadığı durumlar da görülebilir.Bu gibi durumlarda doktor tavsiyesi ile farmakolojik tedaviye gidilir. Bu tedavi de mutlaka doktor takibiyle devam ettirilmelidir.

Bedenimiz bize emanet, ona iyi bakın.

Dyt. Elif Asana

pcos, polikistik over sendromu, pkos (5)

5 maddede “Polikistik over sendromunda beslenme”

Polikistik over sendromu, olgunlaşmaya çalışan yumurtanın döllenememesinden kaynaklı üreme ile ilgili bir bozukluktur.

Adet düzensizliği ve infertilite (kısırlık) polikistik overli kadınlarda görülen en belirgin durumlardır. Erkeklik hormonu olan androjenlerin de fazla salgılanması sonucu tüylenmede artış ve akne oluşumları gözlenir. PKOS, üreme çağındaki kadınlarda en sık görülen endokrin bozukluktur. Her 15 kadından birisini, yani yaklaşık %7’sini etkilemektedir. PKOS hastalarının %40-60 oranında obezite görülmektedir ve sıklıkla abdominal obezite şeklindedir.

pcos, polikistik over sendromu, pkos

1. Polikistik over sendromunun belirtileri

  • Aşırı tüylenme (hirşutizm)
  • Mensturasyonun olmaması ya da düzensizliği
  • Gebe kalamama
  • Obezite/özellikle abdominal obezite
  • Yumurtalıklarda çok sayıda kist oluşumu ile karakterizedir.

pcos, polikistik over sendromu, pkos

2. Polikistik over sendromunun oluşturabileceği hastalık tabloları

PKOS’un uzun vadeli önemli bırakabileceği sekelleri:

  • Kalp ve damar hastalıkları,
  • Tip 2 diyabet,
  • Metabolik sendromdur.

pcos, polikistik over sendromu, pkos

3. Polikistik over sendromunda beslenme

Beslenmesinin düzenlenmesi şarttır. Dikkat edilecek hususlar ise:

  • Kişinin ideal vücut ağırlığına inmesi sağlanmalıdır.
  • PKOS ve beslenme üzerine yapılan bazı çalışmalara göre düşük karbonhidratlı veya insülin seviyesini kontrol etmek için düşük glisemik indeksli (GI) diyetler önerilebiliyor.
  • Düşük karbonhidrat, yüksek protein içeren beslenme modeli, insülin direncini kırmayı sağladığı gibi uzun süre tercih edilmesi birincil enerji kaynağı olarak karbonhidrat yerine proteinlerin kullanılmasına sebep olur.
  • Basit karbonhidratların tüketiminin azaltılmalı, kompleks karbonhidratların artırılmalıdır.
  • Beslenme programında günlük posa miktarı 30 gramın üzerine yükseltilmelidir. Posa yağ emiliminin azalmasını ve toksik maddelerin vücuttan uzaklaştırılmasını sağlar.
  • Yüksek lif alımı sağlamak için sebze, meyveler, kurubaklagil tüketimine ağırlık verilmelidir.
  • Bu beslenme alışkanlıklarına ek olarak 2-3 saat aralıklar ile besin alımı gerçekleştirilmelidir. Bu şekilde kan şekeri seviyesi dengede tutularak, yeme atakları önlenebilir.
  • Düşük doymuş yağlı besinler tüketilmelidir.

pcos, polikistik over sendromu, pkos

4. Polikistik over sendromunda egzersiz

Günlük 30 dakika orta şiddette yapılacak egzersiz kilo kontrolünde etkili olacaktır. Düzenli egzersiz yapmak insülin metabolizmasında en az diyet kadar etkili olmaktadır.

pcos, polikistik over sendromu, pkos

5. Polikistik over sendromunda tedavi yaklaşımı

Polikistik Over Sendromlu hastalarda

  • Uzman tabip
  • Beslenme uzmanı (diyetisyen) ve
  • Psikiatri tabibi veya psikolog iş birliği içerisinde çalışması gerekmektedir.

Gerçek Diyetisyenler Sitesi Uzman Yazarı - Diyetisyen Gülşah Karmil